İş Hukuku
İş Hukuku
İşten Çıkarılan Çalışanın Hakları Nelerdir?
İş sözleşmesinin sona erdirilmesi, hem işçi hem işveren açısından önemli hukuki sonuçlar doğurur. 4857 sayılı İş Kanunu ve ilgili mevzuat, işçinin haklarını koruyucu düzenlemeler içerir. İşten çıkarılma durumunda kıdem tazminatı, ihbar tazminatı ve haksız feshe karşı dava hakkı en sık gündeme gelen konulardır.
Kıdem tazminatı, işçinin işyerindeki kıdemine bağlı olarak hak kazandığı bir tazminat türüdür.
Kıdem Tazminatı Şartları
- İşçi aynı işverene bağlı olarak en az 1 yıl çalışmış olmalıdır.
- İş sözleşmesi kanunda belirtilen haklı nedenler dışında işveren tarafından feshedilmiş olmalıdır.
- İşçi kendi isteğiyle ayrılmışsa genel kural olarak kıdem tazminatı alamaz (istisnalar hariç).
Kıdem Tazminatına Hak Kazanılan Durumlar
- İşveren tarafından haksız fesih
- Askerlik nedeniyle ayrılma
- Kadın işçinin evlilikten itibaren 1 yıl içinde ayrılması
- Emeklilik şartlarının sağlanması
- İşçinin sağlık sebepleriyle ayrılması
Kıdem Tazminatı Nasıl Hesaplanır?
Her tam yıl için işçiye 30 günlük brüt ücret tutarında ödeme yapılır. Bir yıldan artan süreler de orantılı olarak hesaplamaya dahil edilir.Önemli nokta: Kıdem tazminatı brüt ücret üzerinden hesaplanır ve belirli bir tavan sınırı bulunmaktadır.
İhbar tazminatı, belirsiz süreli iş sözleşmelerinde fesih öncesi karşı tarafa tanınması gereken bildirim süresine uyulmaması halinde doğar.
İhbar tazminatı brüt ücret üzerinden hesaplanır ve gelir vergisine tabidir.
Bildirim Süreleri
-
İşçinin kıdemine göre değişir:
- 6 aydan az çalışan için → 2 hafta
- 6 ay – 1,5 yıl arası → 4 hafta
- 1,5 – 3 yıl arası → 6 hafta
- 3 yıldan fazla → 8 hafta
İhbar tazminatı brüt ücret üzerinden hesaplanır ve gelir vergisine tabidir.
Önemli Ayrım: Eğer işçi, İş Kanunu’nun 25/2 maddesinde sayılan ahlak ve iyi niyet kurallarına aykırı bir nedenle çıkarılmışsa, ihbar tazminatı hakkı doğmaz. İşveren, geçerli bir sebep olmadan iş sözleşmesini feshederse işçi hukuki yollara başvurabilir.
İşe İade Davası Şartları
- İşyerinde en az 30 işçi çalışıyor olmalı
- İşçinin en az 6 aylık kıdemi bulunmalı
- İş sözleşmesi belirsiz süreli olmalı
- Fesih geçerli bir nedene dayanmamalı
Dava Süresi
Fesih bildiriminin tebliğinden itibaren 1 ay içinde arabuluculuk başvurusu yapılmalıdır. Arabuluculuk süreci sonrasında anlaşma sağlanamazsa dava açılır.Mahkeme feshin geçersiz olduğuna karar verirse:
- İşçi işe başlatılabilir
- İşe başlatılmazsa 4 ila 8 aylık ücret tutarında tazminat ödenebilir
- Ayrıca en fazla 4 aylık boşta geçen süre ücreti talep edilebilir
Süreler Neden Kritik?
İş hukukunda hak düşürücü süreler bulunmaktadır. Özellikle:- Arabuluculuk başvurusu için 1 aylık süre
- Kıdem ve ihbar taleplerinde 5 yıllık zamanaşımı
"İşten çıkarılma süreci her olayda farklı değerlendirilir. İş sözleşmesinin türü, fesih nedeni, çalışma süresi ve işyerindeki çalışan sayısı hakların kapsamını doğrudan etkiler. Bu nedenle somut olayın hukuki çerçevede incelenmesi önemlidir."
Yorum Yap